Skip to main content

We belichten de ontwikkelingen rondom houtbouw

door experts ‘in de houtgreep’ te nemen.

“Tijdelijkheid is de grondsteen voor gebouwen met een lange levensduur, en hout is daarin een sleutelmateriaal.” Maak kennis met Eldin Fajkovic, lead R&D bij transformatiespecialist Respace. Met hun eigen houtbouwsysteem zetten ze de toon voor een andere benadering van gebouwen. “Nu alleen het beleid nog.”

Eldin, jouw stelling in de inleiding lijkt zichzelf tegen te spreken. Kan je dit nader verklaren?

“Dit lijkt inderdaad zo. Tijdelijkheid en lange levensduur gaan niet samen, zou je denken, maar ik verzeker je dat dit allerminst waar is. Het geeft aan hoe conservatief we in de sector nog gebouwen benaderen. Het is vooral mijn doel om die perceptie van wat een gebouw is te veranderen. Daarmee ook de omgang met wat we in de toekomst gaan bouwen, maar nog belangrijker, hoe om te gaan met wat er al staat.

Kort uitgedrukt hou ik me bezig met systematisch transformeren van gebouwen middels een houtbouwsysteem. Iets spannender gezegd wil ik gebouwen met een lange levensduur creëren door een houtbouwsysteem in zijn tijdelijkheid toe te passen. Om dit goed te begrijpen is het belangrijk de perceptie van gebouwen te wijzigen naar de verschillende lagen waaruit ze zijn opgebouwd. Ook wel de zogenaamde ‘Shearing layers of change’ genoemd.”

‘Shearing layers of change’..?

“Ja, een concept dat ooit is bedacht door architect Frank Duffy en in 1994 door Stewart Brand is uitgewerkt in zijn boek ‘How Buildings Learn: What Happens After They’re Built . Het concept stelt het volgende: ‘geef mensen gebouwen die ze makkelijk kunnen aanpassen naar hun wensen of gebruiken met niet-dure materialen. Voor een lange levensduur van een gebouw mag een verandering in een snellere laag niet worden gehinderd door een tragere laag.

Wat hiermee bedoeld wordt is dat een gebouw lagen heeft met verschillende levenslopen. De ruimtelijke indeling leeft 15 jaar, een interieursysteem leeft 25 jaar, de schil leeft 50 jaar, en de constructie leeft 200 jaar. De kortste levenslopen worden niet bepaald door materiaaleigenschappen, maar door de wensen en gebruiken van de mensen die constant aan verandering onderhevig zijn. En juist die 15 tot 25 jaar is het probleem van de huidige mondiale bouwsector. We hebben het in beton gegoten bij ontwerp, zodat we bij een wijzigende vraag achterblijven met een sub-optimaal, soms totaal onbruikbaar gebouw.”

(tekst gaat verder onder de afbeelding)

● Afbeelding: ‘The Shearing Layers of Change’.

"Het interieursysteem vraagt om flexibel, aanpasbaar en handzaam materiaal: enter hout, de CNC machine en een digitaal ontwerpproces."

Is jullie houtbouwsysteem speciaal ontwikkeld voor die laag met levensloop 15 – 25 jaar?

“Klopt. Het interieursysteem van een gebouw vraagt nu eenmaal om flexibel, aanpasbaar en handzaam materiaal. Nou: enter hout, de CNC machine en een digitaal ontwerpproces. ”

Kan je iets meer vertellen hoe dit ‘gouden trio’ samenkomt in jullie systeem?

“Allereerst de sterspeler: het hout, een meest logische keus als het aankomt op de interieurlagen van een gebouw. Naast het feit dat het letterlijk aan bomen groeit, is hout cultureel gezien een bekend materiaal binnen het interieur. Tegelijk is het een heel licht materiaal en daarmee heel handzaam is toepassing en her-toepassing.

Daarmee tik ik meteen de enabler aan: het CNC bewerken van het materiaal. Hout laat zich heel goed digitaal bewerken, waarmee het door slimme engineering toepasbaar wordt om remontabel toe te passen. Een slimme hout-op-hout verbinding is namelijk veel sterker dan een verbinding waar krachten door schroeven worden overgedragen, zeker wanneer je die verbinding voor de 3e keer gaat remonteren.

En dan de grote troef, de gamechanger: het digitale ontwerpproces. Een systeem ontwerpen waarmee je remontabel een gebouw kan invullen is prachtig, maar elk gebouw is totaal anders in karakter, dimensionering en wensen. De zogenaamde parameters. Door de spelregels van het houtbouwsysteem te ontleden kun je maatwerk toepassingen ermee automatiseren. Het zogenaamde parametriseren. Hiermee ontstaat een bouwsysteem dat niet alleen toepasbaar is binnen dat ene project, maar binnen elk mogelijk gebouw. Of ik nu een tijdelijke flexwoning in een lege gymzaal inteken, of drie lagen kantoorvloeren met uitkragingen en een tribune die voldoet aan nieuwbouweisen in een verlaten fabriek: je kan alle kanten op. De parametrische software genereert de productie-tekeningen en de CNC-productie kan draaien. Wij noemen dit ‘massa maatwerk’.

En werkt de flexibiliteit en efficiëntie van jullie slimme achterkant dan vervolgens ook door bij het daadwerkelijk inbouwen?

“Ja, juist op de werkvloer wordt de slimmigheid van het systeem zichtbaar. Pallets van gelabelde elementen en een bouwhandleiding. Er hoeft niks te worden gemeten, er hoeft niks te worden gezaagd. Het is een puzzeltje dat past. De grootste uitdaging is om het logistiek in goede banen te leiden met alle onderdelen. We hebben in eerdere projecten gemerkt dat er zelfs kan worden gewerkt met mensen die een afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Hiermee ontstaat er zelfs een maatschappelijke social return.”

Hout + digitaal ontwerp + CNC

Bekijk hier enkele foto’s en renders van het houtbouwsysteem, waarmee Respace de ‘space plan layer’ van bestaande gebouwen transformeert.
(© Fotografie: Respace)

"Nieuwe concepten als Flexwonen en de tijdelijke vergunning mogen wat mij betreft worden herzien."

Wat is volgens jou de belangrijkste win van jullie ‘shearing layers’ benadering van gebouwen?

“Het belangrijkste aspect is natuurlijk de circulaire omgang met het systeem, die levensloop van 15-25 jaar waarmaken en middels de flexibiliteit vermeervoudigen in andere configuraties.”

Heeft dat zich al bewezen? Want Respace bestaat nog niet eens tien jaar.

“Ons systeem is uiteraard nog jong, maar zelfs nu al merken we binnen opgeleverde projecten dat architectonische elementen als wanden en vloeren worden verwijderd, verplaatst of gewijzigd. Het interieur leeft in een snel tempo zoals de ‘Shearing Layers of Change’ laat zien, en het systeem leeft mee, is adaptief.

Op den duur zal er een moment komen dat de interieurlaag wordt afgeschreven, de flexibele rek zal er uit zijn en elementen zullen worden verwijderd of vervangen. En juist hier komen we weer aan op de sterspeler: hout. Een biobased materiaal dat composteerbaar is of omzetbaar naar energie. Zo zie je dat circulariteit binnen een gebouw verschillende lagen en snelheden heeft en zelfs binnen de interieurlaag andere circulaire eigenschappen aanspreekt.”

(tekst gaat verder onder de afbeelding)

● Onderstaande afbeelding: de kenmerkende ‘hamburger’ verbinding van het Respace systeem (© fotografie: Respace).

Een onberispelijk systeem dat iedereen wilt, toch?

“Daar zijn wij van overtuigd, maar de externe condities zijn nog onvoldoende gunstig. De bouwsector zit op slot en de woningcrisis is om te huilen. De boosdoener is beleid: bestemmingsplannen die functies als permanente eindstanden van de gebouwde omgeving zien, en de beleidstechnische onmogelijkheid om een te grote woning op te splitsen voor starters die anders geen schijn van kans maken op de woningmarkt.

Nee, ik roep niks op, ik wil alleen een punt maken dat onze perceptie van gebouwen en het permanente monolithische karakter die we daarvan hebben ontwikkeld, de voeding vormen van het beleid dat is ontwikkeld daaromtrent. Nieuwe concepten als Flexwonen en de tijdelijke vergunning mogen wat mij betreft worden herzien. Gebouwen bouw je permanent flexibel en dus altijd tijdelijk. En daarmee mag er wat lucht in beleidsvorming komen.”

Eldin Fajkovic, Lead R&D bij Respace.

Meer informatie?

Stuur een mail

© Foto header: Rogier Veldman